Gagnrýni á “Íslensku sáfræðibókina”
Upplýsingar um ritið: Íslenska sálfræðibókin; Sálfræðibókin. Ritstjórar: Hörður Þorgilsson og Jakob Smári. Kafli: Kynmótun, samskipti kynjanna, kynlíf; skrifaður af Sigtryggi Jónssyni. ISBN: 9979-3-0471-5, Mál og Menning, Reykjavík 1993.
Gagnrýni skrifuð af losti@islandia.is:
Því miður hefur höfundurinn sem fjallar um kynlíf í Sálfræðibókinni algjörlega misskilið BDSM. Sú eina hugsun sem kemst að hjá honum er að BDSM og óstjórnlæg árásarhneigð og togstreita í kynlífi eigi eitthvað sameiginlegt. Auðvitað eru til aðilar sem eru haldnir árásarhneigð en árásarhneigð á ekkert sameiginlengt við öruggt, meðvitað og samþykkt BDSM.
Þótt það séu einstaka atriði rétt hjá höfundinum getur hann aldrei haldið fullri hugsun án þess að leiða lesenda inn á villibrautir. Til dæmis er rétt að “… Það getur orðið erfitt að átta sig á því hvers vegna þessar hvatir þróast…” (bls. 266) en svo leiðir höfundurinn okkur inn á mjög sérstök og neikvæð dæmi og fer að draga líkingar út frá þeim. Og svo heldur hann áfram með algjöru bulli eins og: “Hins vegar er sami einstaklingurinn aðeins haldinn annarri hvorri hvötinni” (bls. 266), þ.e. kvalalosta eða sjálfspíningarhvöt.
Bókin reynir að telja okkur trú um að “Við tölum þá og því aðeins um kvalalosta og sjálfspíningarhvöt eða þessar tilhneigingar skipti meginmáli í kynlífi fólks…” (bls. 268) sem er auðvitað ekki satt undir þeirri víðu skilgreiningu sem BDSM á Íslandi notar.
Því miður fer bókin að bera saman nauðganir og nauðgara við þá sem áhuga hafa á kvalalosta og stígur svo langt að draga samansemimerki þar á milli. Að hluta til má halda að höfundarnir hafi ekki nennt að kynna sér málið og hafi þess vegna tekið upp áróður fólks sem ekki vill viðurkenna að það er hægt að hafa gaman af kynlífi.
Höfundurinn náði eftirfarandi setningu réttri: “Ekki er heldur óalgengt að þessir einstaklingar séu í samböndum þar sem hvatir þeirra koma ekki fram og þeir halda þeim leyndum fyrir makanum, en síðan haldi framhjá til þess að fá hvötunum fullnægt.” (bls. 268) Þetta er eitt af atriðunum sem BDSM á Íslandi vill berjast gegn með því að fólk læri að tjá sig við elskhuga sína um sínar innstu og dýpstu langanir.
“Algengara er að það séu karlmenn sem haldnir eru kvalalosta, og jafnvel er talað um að slíkar konur séu afar sjaldfundnar.” (bls. 268) Ég er nú ekki alveg viss um að þær tugir kvenna sem ég þekki sem hafa gaman af BDSM undirlægjuleikjum séu því sammála að þær séu afar sjaldfundnar. Hins vegar eru engar líkur á að höfundurinn muni einhvern tímann kynnast þeim þar sem þær munu aldrei leita til hans með neitt þar sem hann skilur ekki það sem getur verið stór þáttur í eðlilegu kynlífi þeirra.
Þótt höfundur reyni að halda opnum hug í byrjun kaflans með orðunum: “Séu báðir eða allir aðilar sáttir við ákveðna kynlífsathöfn, þannig að það fari ekki á milli mála, getur varla verið mikið út á hana að setja.” (bls. 262) þá getur hann ekki leynt fordómum sínum, bæði með því að setja orðið “varla” inn í setninguna og síðan segir hann fljótlega þar á eftir að þeir sem haldnir eru kvalalosta og/eða sjálfspíningarhvöt, eru stelsjúkir eða haldnir brennihneigð hafi annan tilgang með kynhegðuninni en kynferðislegt samneyti og samfarir. Hvernig hann komst að þeirri niðurstöðu að stelsýki og kvalalosti ættu eitthvað sameiginlegt er algjörlega fyrir ofan mitt ímyndunar afl.
Og með þessari lokasetningu gekk höfundurinn algerlega framan af mér: “Þá er það frekar óalgengt að þeir sem haldnir eru kvalalosta eða sjálfspíningarhvöt leiti sér lækninga við því. Þeir virðast því ekki lenda í miklum persónulegum erfiðleikum með hvatir sínar.” (bls. 268) Í fyrsta lagi er ekki um neitt að ræða sem þarf eða á að leita sér lækninga við. Það er ekki hægt að lækna það sem er ekki veikt. Í öðru lagi vita flestir sem eitthvað hafa kynnst sér BDSM og sálfræðinga að sálfræðingar upp til hópa geta ekki hjálpað með það sem þeir skilja alls ekki, og eru hugsanlega haldnir fordómum fyrir.
Þótt einhver með BDSM áhuga leiti til sálfræðings mun viðkomandi passa sig að fjalla ekki um BDSM þar sem sálfræðingurinn gæti leitt viðkomandi inn á villibrautir vegna vanþekkingar sinnar eða jafnvel fordæma hegðun viðkomandi. Þessi átjándualdarhugsunarháttur er sem betur fer að hverfa þegar að samkynhneigð kemur en þegar BDSM á við veit kaflahöfundur því miður ekki neitt. Og því miður verðum við að draga þá ályktun að þær 500 blaðsíður í bókinni í heild séu ekki virði pappírsins sem þær eru prentaðar á þegar ritstjórarnir hafa ekki gripið fram fyrir fordómafulla bullið í kaflahöfundinum.
Vegna þess hversu sjaldgæft það er að sálfræðingar skilji BDSM áhuga bjóðum við sálfræðingum að hafa samband við okkur til að fræðast. Og þú ert sálfræðingur sem skilur og samþykkir grunnreglur örruggs, meðvitaðs og samþykkts BDSM óskum við eftir að þú gefir þig fram við okkur.
Gagnrýni þessi er skrifuð af losti@islandia.is þann 10. janúar 1998.